Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody

• 11 maja, 2026

Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody to temat, wokół którego krąży mnóstwo błędnych przekonań – zwłaszcza o tym, czy zgoda nastolatka „wystarcza”, czy znaczenie ma różnica wieku, i czy każda relacja seksualna z osobą niepełnoletnią jest automatycznie karalna. W praktyce odpowiedź zależy od bardzo konkretnej granicy ustawowej, od treści art. 200 kodeksu karnego, a także od tego, jak prawo rozumie „obcowanie płciowe”, „inną czynność seksualną” oraz błąd co do wieku. W polskim prawie granica ta wynosi 15 lat, a zgoda osoby młodszej nie ma skutku prawnego.

Ten artykuł porządkuje temat krok po kroku. Jeżeli potrzebujesz indywidualnej analizy konkretnej sytuacji, pomocna może być konsultacja z adwokatem zajmującym się prawem karnym, a w sprawach wymagających szybkiej oceny dokumentów lub rozmowy na odległość także porady prawne online. Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody to zagadnienie, którego nie wolno oceniać intuicyjnie.

Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody: od jakiego wieku seks jest legalny w Polsce?

Najważniejszy punkt jest prosty – w Polsce wiek zgody wynosi 15 lat. To oznacza, że kontakt seksualny z osobą, która nie ukończyła 15. roku życia, może wypełniać znamiona czynu z art. 200 k.k., niezależnie od tego, czy taka osoba deklarowała zgodę, czy sama inicjowała kontakt. Prawo wychodzi z założenia, że dziecko poniżej tej granicy nie może skutecznie decydować o wejściu w sferę seksualną w sposób wiążący dla prawa karnego.

To właśnie tutaj pojawia się podstawowe nieporozumienie. W języku codziennym wiele osób miesza pojęcia „małoletni”, „nieletni” i „niepełnoletni”. Tymczasem dla art. 200 k.k. kluczowe nie jest to, czy ktoś ma 17 lat, 16 lat albo nie osiągnął pełnoletności, lecz to, czy ma mniej niż 15 lat. Z perspektywy tego przepisu granica jest sztywna i nie opiera się na ocenie dojrzałości konkretnej osoby, lecz na ustawowym progu ochronnym.

To nie znaczy oczywiście, że każda sytuacja dotycząca osób pomiędzy 15. a 18. rokiem życia jest prawnie obojętna. Mogą wchodzić w grę inne przepisy, na przykład związane z zależnością, przymusem, wykorzystaniem bezradności czy innymi formami nadużycia. Sam art. 200 k.k. koncentruje się jednak na ochronie osoby poniżej 15 lat. Gdy sprawa zahacza równocześnie o relacje rodzinne, władzę rodzicielską albo sytuację dziecka w domu, często przecinają się tu także wątki obejmujące prawo rodzinne.

Artykuł 200 kodeksu karnego w praktyce

Artykuł 200 kodeksu karnego penalizuje kilka grup zachowań wobec małoletniego poniżej 15 lat. Najbardziej znany jest § 1, który dotyczy obcowania płciowego, innej czynności seksualnej oraz doprowadzenia małoletniego do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania. Aktualne brzmienie przepisu przewiduje za czyn z § 1 karę od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Przepis obejmuje również prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu poniżej 15 lat, prezentowanie czynności seksualnych w celu zaspokojenia seksualnego oraz reklamę lub promocję działalności pornograficznej w sposób dostępny dla takiego małoletniego.

W praktyce to bardzo szeroka regulacja. Nie chodzi wyłącznie o klasycznie rozumiany stosunek. Ustawodawca świadomie objął kryminalizacją również inne zachowania seksualne oraz działania pośrednie, które mają prowadzić dziecko do uczestniczenia w czynności seksualnej. Ochrona nie dotyczy więc wyłącznie naruszenia cielesności w najwęższym sensie, ale szerzej – ochrony prawidłowego rozwoju psychicznego i seksualnego dziecka. Taki kierunek jest spójny z konwencją z Lanzarote oraz obowiązkami państwa wynikającymi z ochrony dzieci przed seksualnym wykorzystaniem.

Warto też podkreślić, że język ustawy nie zawsze jest intuicyjny. Wiele osób szuka odpowiedzi pod hasłami typu „wiek zgody”, „seks z nieletnim”, „relacja z 14-latką” albo „czy zgoda coś zmienia”. Tymczasem prawidłowa analiza wymaga rozłożenia przepisu na czynniki pierwsze – co dokładnie oznacza obcowanie płciowe, czym jest inna czynność seksualna, kiedy można mówić o doprowadzeniu do czynności i jak sądy oceniają stan świadomości sprawcy. W takich sprawach znaczenie mają nie tylko przepisy karne, ale czasem również konsekwencje odszkodowawcze lub ochronne podchodzące pod prawo cywilne.

Art. 200 k.k. – jakie zachowania są karalne?

Pod 200 kk kryje się dużo więcej niż tylko jeden, potocznie rozumiany typ zachowania. W orzecznictwie i doktrynie „obcowanie płciowe” obejmuje nie tylko stosunek dopochwowy, ale też jego inne formy, w tym stosunek oralny i analny. Właśnie dlatego błędem jest założenie, że art. 200 k.k. dotyczy wyłącznie „pełnego współżycia”. Nie – ochrona ustawowa została ujęta szeroko.

Jeszcze szersze jest pojęcie „inna czynność seksualna”. Zgodnie z utrwalonym rozumieniem chodzi o zachowania związane z życiem płciowym, które nie muszą stanowić obcowania płciowego, ale mają seksualny charakter i służą pobudzeniu albo zaspokojeniu seksualnemu. Tu mogą mieścić się między innymi seksualne dotykanie intymnych części ciała, nakłanianie dziecka do określonych zachowań czy zmuszanie go do aktywnego udziału w czynności seksualnej. Granice kwalifikacji bywają w praktyce procesowej sporne, ale sam zakres przepisu jest zdecydowanie szerszy niż tylko „seks” rozumiany potocznie.

Warto też oddzielić język prawny od języka medialnego. Słowo „pedofilia” często pojawia się w debacie publicznej jako etykieta każdego sprawcy czynu z art. 200 k.k. Tymczasem kliniczna pedofilia jest kategorią medyczną, a odpowiedzialność z art. 200 k.k. jest kategorią normatywną – sprawcą może być każda osoba, która realizuje znamiona czynu, niezależnie od tego, czy ma rozpoznane zaburzenie preferencji seksualnych. Z punktu widzenia odpowiedzialności karnej najważniejsze są czyn, wiek pokrzywdzonego i strona podmiotowa, a nie potoczne etykiety.

Paragraf 200 k.k.: co obejmuje?

Paragraf 200 nie ogranicza się do sytuacji, w której dochodzi do pełnego aktu seksualnego. Odpowiedzialność karna może powstać także wtedy, gdy sprawca dopuszcza się wobec małoletniego innej czynności seksualnej albo doprowadza go do poddania się takiej czynności lub do jej wykonania. To ważne, bo wiele osób mylnie zakłada, że dopóki nie doszło do „stosunku”, nie ma przestępstwa. W realiach art. 200 k.k. to założenie jest po prostu błędne.

Na tym nie koniec. Przepis obejmuje również prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu poniżej 15 lat oraz udostępnianie mu przedmiotów mających taki charakter. Odrębnie penalizowane jest także prezentowanie wykonania czynności seksualnej małoletniemu poniżej 15 lat w celu swojego zaspokojenia seksualnego lub zaspokojenia seksualnego innej osoby, a także reklama lub promocja działalności pornograficznej w sposób dostępny dla takiego małoletniego. Innymi słowy – ochrona ustawowa dotyczy nie tylko bezpośredniego kontaktu seksualnego, ale też seksualnego oddziaływania na dziecko.

W praktyce oznacza to, że sprawa może dotyczyć zarówno realnego kontaktu fizycznego, jak i działań prowadzonych online – przesyłania pornografii, proponowania seksualnych aktywności przez komunikatory czy tworzenia sytuacji, w której dziecko ma uczestniczyć w seksualnie nacechowanym zachowaniu. W tle takich postępowań bardzo często pojawiają się telefony, komunikatory, screeny, nagrania i historia aktywności cyfrowej. To właśnie dlatego w sprawach karnych tak ważna jest szybka analiza materiału dowodowego i odpowiednio wczesny kontakt z pełnomocnikiem lub obrońcą prowadzącym prawo karne.

Paragraf 200 k.k.: dlaczego zgoda małoletniego nie chroni sprawcy?

To jeden z najważniejszych fragmentów całego zagadnienia. W sprawach z art. 200 k.k. zgoda małoletniego poniżej 15 lat jest prawnie bezskuteczna. Nie ma znaczenia, czy taka osoba powiedziała „tak”, czy wysyłała wiadomości o seksualnym charakterze, czy sama inicjowała kontakt. Dla bytu przestępstwa nie jest konieczne, aby małoletni stawiał opór albo aby sprawca użył przemocy. Wystarczy, że doszło do zachowania mieszczącego się w znamionach przepisu i że ofiara nie ukończyła 15 lat.

Ta konstrukcja prawna bywa dla wielu osób zaskoczeniem, ale jej logika jest czytelna. Ustawodawca przyjął, że osoba poniżej 15 lat nie ma jeszcze takiej dojrzałości psychicznej i emocjonalnej, która pozwalałaby na skuteczne dysponowanie własną sferą seksualną w relacji ocenianej przez prawo karne. Ochrona ma więc charakter bezwzględny. To rozwiązanie nie zależy od oceny „jak dojrzale ktoś się zachowywał”, „jak wyglądał” albo „kto zaczął”. Te argumenty mogą pojawić się w kontekście błędu co do wieku, ale nie zmieniają zasady, że sama zgoda dziecka nie legalizuje czynu.

Właśnie z tego powodu tak ryzykowne jest opieranie oceny sytuacji na prywatnych rozmowach, deklaracjach z komunikatora czy zapewnieniach o dojrzałości. Z punktu widzenia prawa karnego liczy się granica ustawowa, a nie subiektywne przekonanie, że „to była relacja za zgodą”. W praktyce sądowej to jeden z najczęściej powracających błędów myślowych po stronie oskarżonych.

Przestępstwo obcowania z małoletnim gdy obie osoby są niepełnoletnie

Tu zaczynają się pytania najtrudniejsze. Czy art. 200 k.k. działa również wtedy, gdy obie osoby są nastolatkami? Tak – jeżeli jedna z osób nie ukończyła 15 lat, kontakt seksualny może wypełniać znamiona czynu zabronionego niezależnie od tego, czy druga osoba jest dorosła, czy również ma status małoletniego. Sama okoliczność, że relacja miała charakter „rówieśniczy”, nie wyłącza automatycznie problemu prawnego.

Trzeba jednak odróżnić wypełnienie znamion czynu od zasad odpowiedzialności. Osoby, które nie ukończyły odpowiedniego wieku odpowiedzialności karnej na zasadach ogólnych, nie odpowiadają tak jak dorośli. W praktyce sprawy rówieśnicze mogą trafiać do sądu rodzinnego i być oceniane przez pryzmat demoralizacji, środków wychowawczych lub nadzoru, a nie klasycznej odpowiedzialności karnej jak wobec osoby dorosłej. To nadal jest sytuacja prawnie poważna, ale mechanizm reakcji państwa może być inny.

To właśnie dlatego w internetowych dyskusjach bardzo łatwo o uproszczenia. Jedni twierdzą, że „nastolatki mogą wszystko, jeśli są w związku”, inni – że „każdy nastolatek automatycznie idzie do więzienia”. Żadne z tych twierdzeń nie oddaje rzeczywistości. W relacjach między osobami młodymi znaczenie ma nie tylko sam przepis, ale też wiek sprawcy, tryb postępowania i realia konkretnej sprawy. Jeżeli sprawa dotyczy równocześnie konfliktu między rodzicami, kontaktów z dzieckiem albo ochrony małoletniego po ujawnieniu zdarzenia, często równolegle pojawiają się zagadnienia podlegające pod prawo rodzinne.

Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody: najważniejsze zasady

Podstawowa mapa tego przepisu wygląda właśnie tak – granica 15 lat jest osią całego zagadnienia, a zgoda osoby młodszej niż 15 lat nie ma skutku legalizującego. Pozostałe elementy, takie jak charakter czynności, intencja sprawcy, sposób działania czy materiał dowodowy, wpływają na kwalifikację, linię obrony i ocenę konkretnej sprawy.

Błąd co do wieku pokrzywdzonego

Jednym z najczęściej podnoszonych argumentów obrony jest twierdzenie, że sprawca nie wiedział, iż druga osoba ma mniej niż 15 lat. Samo powołanie się na niewiedzę nie wystarczy. W prawie karnym znaczenie może mieć jedynie błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu, jeżeli był on usprawiedliwiony. Chodzi więc o sytuację, w której w konkretnych realiach osoba mogłaby obiektywnie się pomylić.

Sądy analizują tu cały kontekst – wygląd zewnętrzny, sposób zachowania, komunikację między stronami, treść wiadomości, informacje podawane w internecie, a czasem także opinie biegłych. Z drugiej strony, jeśli oskarżony przewidywał możliwość, że druga osoba może być poniżej 15 lat, i mimo to zdecydował się na kontakt, sąd może przyjąć zamiar ewentualny. To oznacza, że „nie byłem pewny, ale zaryzykowałem” nie jest bezpieczną pozycją procesową.

W praktyce błąd co do wieku jest jedną z najtrudniejszych linii obrony. Trzeba go wykazać konkretnymi okolicznościami, a nie ogólnym twierdzeniem. Znaczenie mogą mieć zachowane wiadomości, profile społecznościowe, dane z komunikatorów, screeny, a nawet opinie specjalistów oceniających wygląd czy poziom rozwoju biologicznego małoletniego. Właśnie dlatego w takich sprawach nie wolno działać impulsywnie, usuwać materiałów z telefonu czy samodzielnie „porządkować” dowodów. Szybki kontakt z prawnikiem może mieć realne znaczenie dla dalszego przebiegu sprawy.

Dowody i przebieg postępowania

Sprawy z art. 200 k.k. należą do najbardziej delikatnych i jednocześnie najtrudniejszych dowodowo postępowań karnych. Często kluczowym dowodem są zeznania małoletniego, a ustawodawca przewidział szczególne zasady jego przesłuchania. Zgodnie z art. 185a k.p.k. przesłuchanie dziecka w określonych kategoriach spraw powinno odbyć się w szczególnym trybie – z udziałem sądu i biegłego psychologa, co do zasady jednokrotnie, w warunkach ograniczających wtórną traumatyzację.

W praktyce oznacza to, że dziecko nie powinno być wielokrotnie przepytywane przez kolejne osoby w tej samej sprawie. Nagranie takiego przesłuchania może następnie zostać wykorzystane w toku procesu. To rozwiązanie ma chronić pokrzywdzonego, ale jednocześnie sprawia, że ogromnego znaczenia nabiera jakość pierwszych czynności procesowych. Źle zadane pytania, sugestie albo nieumiejętne „rozpytywanie” dziecka przed formalnym przesłuchaniem mogą później komplikować ocenę dowodową.

Oprócz zeznań bardzo często pojawiają się:

• opinie biegłych psychologów,
• opinie seksuologiczne lub psychiatryczne,
• zabezpieczone telefony i komputery,
• historia komunikacji z komunikatorów i social mediów,
• zdjęcia, filmy, metadane, logowania,
• zeznania świadków,
• dowody biologiczne.

To postępowania, w których liczą się detale. Jedna wiadomość, jedna data, jeden zapis rozmowy potrafią przesunąć ocenę sprawy w bardzo konkretną stronę. Z perspektywy osoby pokrzywdzonej albo rodzica ważna bywa szybka reakcja i zabezpieczenie materiałów. Z perspektywy podejrzanego równie ważne jest, by nie składać pochopnych wyjaśnień bez znajomości akt i bez strategii procesowej.

Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody – kary i konsekwencje

Za czyn z art. 200 § 1 k.k. grozi kara od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. To już samo w sobie pokazuje, że ustawodawca traktuje takie czyny jako wyjątkowo poważne. Nie mówimy tu o drobnej odpowiedzialności czy symbolicznej sankcji, lecz o przestępstwie o bardzo wysokiej wadze. Dodatkowo odrębne paragrafy przewidują odpowiedzialność za prezentowanie pornografii i podobne zachowania wobec małoletniego poniżej 15 lat, a w razie popełnienia czynu wobec dziecka pozostającego w stosunku zależności od sprawcy lub pod jego pieczą sąd stosuje zaostrzenie ustawowe przewidziane w § 6.

Na tym konsekwencje się nie kończą. W praktyce skazanie może oznaczać także zakaz kontaktowania się lub zbliżania do pokrzywdzonego, zakaz wykonywania zawodów związanych z pracą z dziećmi, daleko idące skutki reputacyjne, wpis do rejestrów przewidzianych przepisami oraz konsekwencje rodzinne i zawodowe. Jeżeli sprawca pozostaje rodzicem dziecka albo opiekunem, sprawa bardzo często ma też dalszy ciąg w postępowaniach rodzinnych.

W konkretnych stanach faktycznych może pojawić się również roszczenie o zadośćuczynienie lub odszkodowanie za naruszenie dóbr i szkody doznane przez pokrzywdzonego. Wtedy obok warstwy karnej pojawia się także prawo cywilne. W praktyce kancelarii bardzo ważne jest właśnie to, by nie patrzeć na sprawę wyłącznie przez pryzmat jednego przepisu, lecz ocenić pełen pakiet ryzyk i możliwych działań.

Współżycie z osobą poniżej 18 roku życia – skąd bierze się ten częsty błąd?

Sam fakt, że ktoś nie ukończył 18 lat, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności z art. 200 k.k.. Kluczowy próg to 15 lat, a nie pełnoletność. To właśnie tu najczęściej rodzą się błędne przekonania i niepotrzebna panika.

Oczywiście nie oznacza to, że każda relacja z osobą między 15. a 18. rokiem życia jest całkowicie wolna od ryzyka. W konkretnych okolicznościach mogą wchodzić w grę inne typy czynów zabronionych – na przykład związane z przemocą, groźbą, wykorzystaniem zależności, bezradności albo szczególną relacją opiekuńczą. Ale jeśli pytanie brzmi wyłącznie – „czy art. 200 k.k. działa tylko dlatego, że ktoś nie ma 18 lat?” – odpowiedź brzmi: nie.

To rozróżnienie ma duże znaczenie także dla rodziców i opiekunów. Niejedna sprawa zaczyna się od błędnej kwalifikacji emocjonalnej – „to niepełnoletnia osoba, więc na pewno to art. 200”. Tymczasem prawidłowa ocena wymaga sprawdzenia wieku, relacji stron, charakteru czynu, przebiegu komunikacji i pozostałych okoliczności. Dopiero wtedy można stwierdzić, jaki przepis rzeczywiście może mieć zastosowanie.

Obcowanie płciowe z osobą powyżej 15 roku życia – kiedy nie działa art. 200 k.k.?

Z perspektywy art. 200 k.k. obcowanie płciowe z osobą powyżej 15 roku życia co do zasady nie realizuje znamion tego przepisu. To podstawowa konsekwencja ustawowego wieku zgody. Po ukończeniu 15 lat sama granica z art. 200 przestaje działać, choć – trzeba to podkreślić – nadal mogą mieć znaczenie inne przepisy prawa karnego, gdy dochodzi do przemocy, groźby, wykorzystania zależności, podstępu albo innych bezprawnych form nacisku.

W praktyce trzeba więc patrzeć szerzej niż tylko na jedną liczbę. Art. 200 k.k. nie jest jedynym przepisem chroniącym sferę seksualną człowieka. Jeżeli ktoś ukończył 15 lat, ale pozostaje w relacji silnej zależności, znajduje się w stanie bezradności, był zmuszany albo wykorzystano szczególne okoliczności, odpowiedzialność może wynikać z innych regulacji. To właśnie dlatego rzetelna porada prawna nie polega na prostym „tak” albo „nie”, ale na analizie całego układu faktów.

Warto też pamiętać, że wiele spraw nie kończy się na jednej kwalifikacji prawnej. Ten sam stan faktyczny może rodzić równolegle konsekwencje karne, rodzinne, cywilne i wizerunkowe. Kancelaria, która prowadzi zarówno sprawy obejmujące prawo karne, jak i prawo rodzinne oraz prawo cywilne, jest w stanie spojrzeć na taką sprawę w sposób całościowy.

Co robić, gdy sprawa dotyczy Ciebie lub Twojego dziecka?

Jeżeli jesteś rodzicem albo opiekunem i podejrzewasz, że doszło do wykorzystania seksualnego dziecka, najważniejsze jest szybkie i spokojne działanie. Nie chodzi o samodzielne prowadzenie „śledztwa” w domu, lecz o zabezpieczenie podstawowych informacji, urządzeń i materiałów oraz o unikanie wielokrotnego wypytywania dziecka o szczegóły. Zbyt intensywne, emocjonalne rozmowy mogą później utrudnić ocenę dowodową. W takich sytuacjach liczy się nie tylko reakcja, ale i sposób reakcji.

Jeżeli natomiast jesteś osobą podejrzaną albo obawiasz się zarzutów, nie składaj pochopnych wyjaśnień bez poznania materiału dowodowego i bez konsultacji z obrońcą. W sprawach z art. 200 k.k. jedno niefortunne zdanie potrafi zostać zinterpretowane bardzo szeroko, zwłaszcza w kontekście zamiaru ewentualnego albo błędu co do wieku. Nie usuwaj też korespondencji, zdjęć ani zapisów rozmów – nawet jeśli wydają Ci się obciążające, mogą równocześnie zawierać elementy istotne dla obrony.

W obu tych sytuacjach dobrym rozwiązaniem może być szybka konsultacja przez porady prawne online. W sprawach nagłych liczy się czas, a pierwsze decyzje bardzo często rzutują na cały dalszy przebieg postępowania.

Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody – praktyczne wnioski

Najkrócej mówiąc – zagadnienie przestępstwa obcowania z małoletnim w kontekście wieku zgody sprowadza się w polskim prawie do jednej twardej zasady – osoba poniżej 15. roku życia pozostaje pod szczególną ochroną art. 200 k.k., a jej zgoda nie legalizuje kontaktu seksualnego. Przepis obejmuje nie tylko klasyczny stosunek, ale też inne czynności seksualne, doprowadzenie do ich wykonania oraz określone zachowania związane z pornografią. 

W sprawach o art. 200 k.k. znaczenie mają konkretne dowody, kontekst relacji, świadomość sprawcy i sposób prowadzenia postępowania. Warto sięgnąć po pomoc kancelarii działającej kompleksowo w obszarach takich jak prawo karne, prawo rodzinne i prawo cywilne. Przestępstwo obcowania z małoletnim a wiek zgody zawsze wymaga oceny opartej na faktach, a nie na domysłach.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o przestępstwo obcowania z małoletnim i wiek zgody

Czy artykuł 200 kodeksu karnego działa zawsze, gdy jedna osoba nie ma 18 lat?

Nie. Artykuł 200 kodeksu karnego chroni osobę poniżej 15. roku życia. Sama niepełnoletność, czyli brak 18 lat, nie oznacza jeszcze automatycznie odpowiedzialności z tego przepisu.

Czy 200 kk obejmuje tylko klasyczny stosunek seksualny?

Nie. 200 kk obejmuje także inne czynności seksualne oraz doprowadzenie małoletniego do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania. Przepis działa szerzej niż potoczne rozumienie słowa „seks”.

Czy paragraf 200 ma zastosowanie, jeśli osoba poniżej 15 lat sama chciała kontaktu?

Tak. Paragraf 200 nie uzależnia karalności od braku zgody małoletniego. Zgoda osoby poniżej 15 lat jest prawnie bezskuteczna.

Czy współżycie z osobą poniżej 18 roku życia zawsze jest przestępstwem?

Nie zawsze. Ta fraza jest myląca. W odniesieniu do art. 200 k.k. znaczenie ma granica 15 lat, a nie 18 lat. Inne przepisy mogą jednak znaleźć zastosowanie w konkretnych sytuacjach, na przykład przy przemocy lub wykorzystaniu zależności.

Czy obcowanie płciowe z osobą powyżej 15 roku życia jest legalne w każdej sytuacji?

Nie można tak powiedzieć. Sam art. 200 k.k. co do zasady nie obejmuje sytuacji, gdy druga osoba ukończyła 15 lat, ale nadal mogą mieć zastosowanie inne przepisy chroniące przed przemocą, groźbą, wykorzystaniem bezradności lub zależności.

Czy można uniknąć odpowiedzialności, jeśli sprawca nie wiedział o wieku drugiej osoby?

Czasem tak, ale tylko wtedy, gdy błąd co do wieku był rzeczywiście usprawiedliwiony. Samo stwierdzenie „myślałem, że ma więcej lat” nie wystarcza. Sąd ocenia cały kontekst sytuacji.

Czy prezentowanie pornografii też podpada pod artykuł 200 kodeksu karnego?

Tak. Przepis obejmuje również prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu poniżej 15 lat i inne podobne zachowania wskazane w dalszych paragrafach art. 200 k.k.